Dalí en Disney

thumb

Salvador Dalí (1904-1989), boegbeeld van het Surrealisme, was gefascineerd door film. Tijdens zijn leven ging hij verschillende samenwerkingen aan met filmmakers en regisseurs. Een opmerkelijk voorbeeld van zo’n samenwerking is de korte animatiefilm Destino van Dalí en Walt Disney (1901-1966). Toen ik deze film voor het eerst zag, werd ik getroffen door de manier waarop het lijkt alsof een schilderij van Dalí tot leven is gekomen. Een droomwereld achter een droomwereld.

Destino gaat over de onmogelijke liefde tussen een jonge vrouw en Chronos, een mythologische figuur die de Tijd personifieert. In een surrealistisch woestijnlandschap zoekt de jonge vrouw naar hem en ondergaat ze verschillende metamorfosen. Zo verandert haar hoofd in een paardenbloem en hangen er reusachtige telefoonhoorns in de lucht. De maan beweegt zich voort op dunne spinnenpoten en er fietsen keurig geklede mannetjes rond met broden op hun hoofd. Wanneer haar grote liefde eindelijk uit steen tot leven komt, smelt zijn horloge rond zijn pols. 

Dalí werd in 1945 uitgenodigd om in de Disney studio’s aan dit korte filmproject te werken. Een kans om in beeld te laten zien wat in de schilderkunst alleen kan worden gesuggereerd: beweging en tijdsverloop. Destino werd in 1945 nooit afgemaakt, maar is in 2003 alsnog voltooid op basis van de bewaard gebleven ontwerpen. Het teken- en schilderwerk is grotendeels door Dalí zelf gedaan. Naast in detail uitgewerkte olieverfschilderijen, maakte hij ook een reeks storyboard tekeningen die de verschillende transformatie stap voor stap weergeven.

De film is een typisch voorbeeld van hoe veel surrealisten het onderbewuste als inspiratiebron namen. Ze verbeeldden wat zich in de geest afspeelt: dromen, angsten, verlangens. Die beelden kunnen bij de beschouwer vervolgens een heel nieuwe wereld openen. Geef toe aan je verbeelding en er schuilt een droomwereld achter ieder schilderij. Maar hoe een ander naar kunst kijkt, dat weet je eigenlijk nooit precies. Wat als je door andermans ogen kon kijken en die beleving in een film kon vatten? Animatie als visualisatie van de kijkervaring.

In zekere zin speelt het kijken naar kunst een verborgen hoofdrol in de film. Sommige elementen zijn letterlijke citaten uit Dalí’s eerdere schilderijen. Het smeltende horloge doet bijvoorbeeld onmiddellijk denken aan De volharding der herinnering (1931) en de fietsende mannetjes komen voor op Verlichte genoegens (1929). Ook zijn er verwijzingen te ontdekken naar bekende werken uit de Westerse kunstgeschiedenis, zoals de Venus van Milo (ca. 130 v.Chr.) en De toren van Babel (ca. 1563). Het tot leven komen van het standbeeld Chronos in de film is als het tot leven komen van een kunstwerk wanneer je het aanschouwt. Laat Dalí ons zo zien hoe hij naar zijn eigen werk keek? Of kijken we door de ogen van Walt Disney of de animators uit 2003?

Dalí, Volharding der herinnering, 1931
Salvador Dalí, Verlichte genoegens, 1929
Dalí, Verlichte genoegens, 1929

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Link naar de video: www.youtube.com

Links voor meer foto's, afbeeldingen en achtergrond:
www.tate.org.uk
www.salvador-dali.org/dali
www.salvador-dali.org/cataleg_raonat

 

 

Regelmatig publiceren we een blog, geschreven door een docent, medewerker, cursist of kunsthistoricus uit het veld. Deze keer een artikel van Ceri-Anne van de Geer, kunsthistorica.