KLU Cursussen Kunstgeschiedenis | de stoel en de stijl

De Stoel en De Stijl

thumb

Op het plein achter het stadhuis van Utrecht staat een reusachtige rood-blauwe stoel naar het bekende ontwerp van Gerrit Rietveld. ‘Zit op mij!’ is de uitnodiging. Regelmatig zie ik mensen de klim wagen en een beetje onhandig over de schuine zitting glijden om vervolgens te poseren voor een foto. Natuurlijk met de Domtoren op de achtergrond, want in het decor van de historische binnenstad is de stoel een opvallend moderne verschijning.

Rietveld ontwierp de leunstoel bijna honderd jaar geleden, rond 1918. Niet lang daarna sloot hij zich aan bij De Stijl. Die groep kunstenaars en architecten stond voor een compleet nieuwe kunst die bij de moderne wereld paste. Het ideaal was om de grens tussen kunst en leven op te heffen. Dat wilden ze bereiken met een abstracte beeldtaal van horizontale en verticale lijnen. Het vernieuwende ontwerp van een stoel met strakke rechte lijnen en platte vlakken paste daar goed bij. De rugleuning en de zitting lijken wel te zweven in de ruimte. Het doet denken aan de schilderijen van Bart van der Leck (1876-1958). In werken zoals De Storm, 1916 (afbeelding onderaan) bracht hij de werkelijkheid terug tot simpele, abstracte vormen die zweven voor een witte achtergrond.

Rietveld, onbeschilderde stoel, 1918
Rietveld, onbeschilderde stoel, 1918

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rietvelds leunstoel is nu een onmiskenbaar icoon van De Stijl, maar dat was niet meteen het geval. Door de jaren heen is het ontwerp regelmatig aangepast. Het formaat wisselde bijvoorbeeld; er zijn hoge en lage versies, slanke en robuuste. De eerste exemplaren werden vaak alleen gebeitst of in één kleur geschilderd, of ze hadden zijpanelen onder de armleuningen. De nu zo kenmerkende primaire kleuren kreeg de stoel pas in 1923.

Het is opvallend hoe modern de stoel en andere werken binnen De Stijl honderd jaar later nog altijd ogen. De Stijl is inmiddels een vast onderdeel van de geschiedenis van de moderne kunst. Hoewel de radicaal nieuwe kunstwerken bedoeld waren om een universele stijl te vertegenwoordigen die op zou gaan in het leven, zijn het juist museumstukken geworden. Die historische binnenstad daarentegen is nog altijd in gebruik. Is het doel van De Stijl dan voorbijgestreefd?

 

Een van zes Rietveldstoelen in Utrecht,
Stadsplateau bij het Stadskantoor

Gelukkig niet. Maar liefst zes grote Rietveldstoelen werden op verschillende plaatsen in Utrecht neergezet om te vieren dat De Stijl dit jaar honderd jaar bestaat. Met tentoonstellingen in het hele land gaat het jubileum niet ongemerkt voorbij. De Stijl leeft! Het bewijs daarvoor vind ik niet alleen op de Stadhuisbrug bij de reuzen-leunstoel, maar ook verderop aan de Oudegracht in de etalage van een kringloopwinkel. Tussen de gebruikte meubels staat een tweedehands rood-blauwe stoel. Die is daar naast hypermodern ook overduidelijk één met het leven.
 

De Stijl leeft! Dat is ook te zien op deze foto van het ruim honderd jaar oude De Storm (1916) van Bart van der Leck,
dat moderner oogt dan de Zeeuwse dames uit 2017. Persbeeld Gemeentemuseum Den Haag

Deze blog is geschreven door kunsthistorica Ceri-Anne van de Geer

Gerelateerd

Sparrendaal en de 18e-eeuwse tuin

Lezing en wandeling

Vroegboekkorting

Spaanse architecten van de 20e eeuw

o.a. Gaudí, Calatrava en Bofill

Moderne kunst (Gorinchem)

Impressionisme tot Pop-Art